Πριν από λίγα χρόνια, αν έλεγες σε έναν Έλληνα επιχειρηματία ότι μπορεί να έχει Οικονομικό Διευθυντή δύο ημέρες την εβδομάδα, θα σε κοίταζε με δυσπιστία. Διευθυντής με δόσεις; Κι όμως! Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα διεθνώς, και με ταχύτητα που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί. Μιλάμε για τα λεγόμενα fractional C-level στελέχη: έμπειρους ανθρώπους της ανώτατης διοίκησης (CFO, CMO, Commercial Director, COO) που αναλαμβάνουν ουσιαστική ευθύνη σε μια επιχείρηση χωρίς να απασχολούνται σε αυτήν πλήρως.
Ας ξεκινήσουμε από τα στοιχεία. Η παγκόσμια αγορά των fractional στελεχών εκτιμάται ήδη πάνω από 5,7 δισ. δολάρια, με ετήσια ανάπτυξη γύρω στο 14%. Ο αριθμός τους διπλασιάστηκε σε μόλις δύο χρόνια, από 60.000 το 2022 σε 120.000 το 2024. Η ζήτηση για τέτοιες συνεργασίες αυξήθηκε κατά 149% μέσα σε έναν χρόνο, από το πρώτο τρίμηνο του 2025 στο πρώτο τρίμηνο του 2026. Η Gartner εκτιμά ότι έως το 2027 περισσότερες από τρεις στις δέκα μεσαίες επιχειρήσεις θα έχουν τουλάχιστον ένα fractional στέλεχος, ενώ το 72% των CEOs δηλώνει ότι σκοπεύει να αυξήσει τη χρήση τους μέσα στον επόμενο χρόνο.
Και η Ευρώπη; Ακολουθεί. Πιο αργά, αλλά ακολουθεί. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα προφίλ στο LinkedIn που αναφέρουν fractional leadership ανέβηκαν από περίπου 2.000 το 2022 σε πάνω από 140.000 σήμερα. Στη Γερμανία, όπου ο θεσμός του interim management είναι ώριμος εδώ και δεκαετίες, η αγορά αγγίζει τα 2,7 δισ. ευρώ, με μέση ημερήσια αμοιβή 1.317 ευρώ. Το 74% των αναθέσεων αφορά επιχειρήσεις από 250 έως 10.000 εργαζομένους. Με άλλα λόγια, τη ραχοκοκαλιά της γερμανικής οικονομίας. Το πιο ενδιαφέρον εύρημα για εμάς, ωστόσο, προέρχεται από τις ευρωπαϊκές έρευνες για το interim management: στον Βορρά τα στελέχη αυτά εξυπηρετούν κυρίως μεγάλους οργανισμούς, ενώ στον Νότο κυρίως μικρότερες επιχειρήσεις.
Γιατί μας αφορά αυτό; Γιατί η ελληνική επιχειρηματικότητα είναι, κατά κύριο λόγο, μικρομεσαία. Κατά την άποψή μου, εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο. Μια ελληνική εταιρεία με κύκλο εργασιών 10, 20 ή 30 εκατ. ευρώ χρειάζεται στρατηγική σκέψη επιπέδου πολυεθνικής. Δεν χρειάζεται όμως, ούτε μπορεί να σηκώσει, ένα πλήρες διευθυντικό επιτελείο πολυεθνικής. Το αποτέλεσμα; Ή ο επιχειρηματίας τα κάνει όλα μόνος του, ή αναθέτει κρίσιμες λειτουργίες σε ανθρώπους που δεν έχουν ακόμη την εμπειρία να τις σηκώσουν. Και στις δύο περιπτώσεις πληρώνει ένα κόστος που δεν φαίνεται στον ισολογισμό. Φαίνεται όμως στο αποτέλεσμα.
Η εύλογη ένσταση είναι: «Μα αυτό δεν είναι καινούργιο. Σύμβουλοι υπήρχαν πάντα.» Σωστά. Μόνο που το fractional στέλεχος δεν είναι σύμβουλος. Ο σύμβουλος προτείνει. Το fractional στέλεχος αποφασίζει, εκτελεί και λογοδοτεί. Είναι μέλος της διοικητικής ομάδας, έχει στόχους, έχει ανθρώπους και κρίνεται από τους αριθμούς. Δεν είναι τυχαίο ότι το 91% των fractional στελεχών δηλώνει ότι κάνει πρακτική εκτέλεση και όχι απλώς συμβουλευτική. Το λέω και από προσωπική εμπειρία, καθώς σήμερα υπηρετώ ως Fractional Commercial Director σε εταιρεία εμφιάλωσης νερού. Η απόσταση ανάμεσα στο να γράφεις μια μελέτη και στο να χτίζεις, μαζί με την ομάδα πωλήσεων, τους στόχους της επόμενης χρονιάς είναι η απόσταση ανάμεσα στη θεωρία και στο αποτέλεσμα.
Εδώ, όπως συμβαίνει συχνά, αξίζει να καλέσουμε στη συζήτηση τον Μακιαβέλι. Στον «Ηγεμόνα» ο Φλωρεντινός είναι αμείλικτος με τους μισθοφόρους. Τους θεωρεί άχρηστους και επικίνδυνους, γιατί τίποτα δεν τους κρατά στο πεδίο της μάχης πέρα από έναν μικρό μισθό. Θα μπορούσε λοιπόν κάποιος να αναρωτηθεί: μήπως τα fractional στελέχη είναι οι σύγχρονοι μισθοφόροι της διοίκησης; Η απάντηση είναι όχι. Υπό μία προϋπόθεση.
Στην πραγματικότητα, ο Μακιαβέλι δεν είχε πρόβλημα με την αμοιβή. Είχε πρόβλημα με την απουσία δέσμευσης στο αποτέλεσμα. Ο μισθοφόρος πληρωνόταν είτε κέρδιζε είτε έχανε. Και κυρίως, όταν έφευγε, άφηνε πίσω του ένα κράτος εξίσου ανυπεράσπιστο με πριν. Γι' αυτό και η συμβουλή του ήταν σαφής: ο Ηγεμόνας οφείλει να έχει δικά του όπλα.
Το σωστό fractional στέλεχος, λοιπόν, κάνει ακριβώς το αντίθετο από τον μισθοφόρο. Δεν έρχεται να πολεμήσει στη θέση σου. Έρχεται να φτιάξει τον στρατό σου. Στήνει διαδικασίες, εκπαιδεύει ανθρώπους, μεταφέρει τεχνογνωσία, δένει την αμοιβή του με μετρήσιμους στόχους. Και όταν κάποια στιγμή αποχωρήσει, η επιχείρηση πρέπει να είναι ισχυρότερη από ό,τι ήταν όταν εκείνο ήρθε. Αν δεν είναι, τότε πράγματι προσλάβατε έναν μισθοφόρο. Όπως έχω υποστηρίξει και στο βιβλίο μου «Συνομιλώντας με τον Μακιαβέλι», ο Φλωρεντινός δεν δίδασκε κυνισμό αλλά ρεαλισμό. Και ο ρεαλισμός εδώ λέει κάτι απλό: δεν μετράει πόσες ημέρες βρίσκεται κάποιος στο γραφείο. Μετράει τι αφήνει πίσω του.
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Το μοντέλο δεν είναι πανάκεια. Θέλει σαφή εντολή, πραγματική εξουσιοδότηση και ειλικρινή αποδοχή από τον επιχειρηματία ότι κάποιος άλλος θα συναποφασίζει μαζί του. Ένα fractional στέλεχος χωρίς εξουσία είναι απλώς ένας ακριβός σύμβουλος. Οφείλουμε επίσης να διαβάζουμε τα διεθνή στοιχεία με κριτική ματιά, αφού πολλές από τις εκτιμήσεις για το μέγεθος της αγοράς προέρχονται από πλατφόρμες που κερδίζουν από την ανάπτυξή της. Η κατεύθυνση, ωστόσο, είναι σαφής. Και δεν αλλάζει.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την ελληνική επιχείρηση; Ότι η Ηγεσία παύει να είναι προνόμιο όσων μπορούν να την πληρώσουν ολόκληρη. Ότι ένας μεσαίος παραγωγός στην Κρήτη, στη Θεσσαλία ή στη Βόρεια Ελλάδα μπορεί να έχει πρόσβαση σε εμπειρία που μέχρι χθες είχαν μόνο οι μεγάλοι. Θα αποδώσει όμως μόνο όταν ο επιχειρηματίας αντιμετωπίσει το fractional στέλεχος όχι ως έξοδο που κόβεται με την πρώτη δυσκολία, αλλά ως επένδυση με στόχους, χρονοδιάγραμμα και λογοδοσία.
Ο Μακιαβέλι έγραφε ότι ευτυχεί όποιος προσαρμόζει τον τρόπο που ενεργεί στο πνεύμα των καιρών. Οι καιροί άλλαξαν. Το ερώτημα είναι αν θα αλλάξουμε κι εμείς.
Γιατί, τελικά, η Ηγεσία δεν μετριέται σε ώρες παρουσίας. Μετριέται σε όσα αφήνει πίσω της.
Πηγές
- Νικολό Μακιαβέλι, «Ο Ηγεμόνας», κεφάλαια 12, 13 και 25 (1532).
- Δημήτρης Τιμοθεάτος, «Συνομιλώντας με τον Μακιαβέλι», Κάπα Εκδοτική, 2026.
- International Finance, Renting the C-suite, and why the fractional executive era has arrived (2026). Περιλαμβάνει τα στοιχεία της Gartner για το 2027.
- Vendux, στοιχεία για τον αριθμό των fractional στελεχών 2022–2024, μέσω Fractional Quest.
- 2026 Fractional Work Report, μέσω Webtonic, Fractional CMO Statistics 2026.
- Russam, Fractional Leadership Momentum Continues to Build.
- DDIM & AIMP, Marktstudien 2026, μέσω Factorial.
- INIMA, European Interim Management Survey 2023.
- Mean CEO, Fractional executive and advisor adoption statistics 2026.